ALPHAMüasir iş dünyasında güclü və mütəşəkkil komandalar rəqabət üstünlüyünün əsasını təşkil edir. Lakin bir qrup insanı bir araya gətirmək effektiv komanda yaratmaq üçün kifayət deyil. Komandalar etimad, şəffaf ünsiyyət və ortaq məqsədlərlə qidalanan dinamik sistemlərdir. Komanda kouçinqi bu sistemləri optimallaşdırır, kollektiv potensialı üzə çıxarır və təşkilatları innovasiya və nəticəyönümlülük baxımından yeni səviyyəyə qaldırır.
Fərdi kouçinqlə müqayisədə komanda kouçinqi niyə daha mürəkkəb, eyni zamanda daha transformasiyaedici bir prosesdir? Gəlin əvvəlcə fərdi kouçinq və komanda kouçinqi arasındakı fərqləri anlayaq, daha sonra isə mövzunu Beynəlxalq Kouçinq Federasiyası (ICF) və Avropa Mentorluq və Kouçinq Şurası (EMCC) kimi qurumların yanaşmaları prizmasından araşdıraraq.
Fərdi kouçinq insanların fərdi və peşəkar inkişafına fokuslanır – məsələn, liderlik bacarıqlarını yüksəltmək, strateji qərar qəbulunu təkmilləşdirmək, emosional intellekti gücləndirmək və ya karyera keçidlərini düzgün idarə etmək. Kouç müştərinin daxili maneələrini aşmasına və güclü tərəflərini işə salmasına kömək edir. Bu proses konfidensial, introspektiv və yüksək dərəcədə fərdiləşdirilmişdir.
Komanda kouçinqində isə fokus fərdlərdə deyil, komanda daxili əlaqələrdədir. Burada əsas sual budur: “Bu insanlar bir yerdə daha ağıllı, daha çevik və daha dayanıqlı necə ola bilər?”
Komanda kouçinqi isə kollektiv bir orkestrin idarə edilməsinə bənzəyir. Kouç komandanı vahid bir sistem kimi qiymətləndirir, fərdlərin şəxsi ambisiyalarından çox, qrupun ortaq məqsədlərinə və dinamikalarına diqqət yetirir. Komanda üzvləri arasında etimad səviyyəsi nədir? Münaqişələr necə həll olunur? Komanda strateji hədəflərə çatmaq üçün necə sinxronlaşır? Komanda kouçinqi bu suallara cavab axtarır və qrupu öz həll yollarını kəşf etməyə yönəldir.
Əgər fərdi kouçinq bir solo performansdırsa, komanda kouçinqi harmonik bir simfoniya yaratmaqdır – bəzən xaotik, lakin uğurla nəticələndikdə, təsirli.
Mən komanda kouçinqini bir caz qrupunun ifasına bənzədirəm. Bu ifa zamanı hər bir musiqiçi özünəməxsus ifası və improvizasiyası ilə melodiyaya ahəng və bütünlük gətirir. Onların hər biri öz musiqi alətində ixtisaslaşsa da, ümumi harmoniya üçün ifalarını bir-biri ilə uyğunlaşdırmalıdır. Eynilə, komanda kouçinqi proqramlarında fərdlər öz güclü tərəflərini ortaya qoyaraq ümumi məqsədə xidmət edir. Kouçinq sessiyası zamanı komanda üzvlərinin bir-birini dinləməsi, birgə həllər tapması və sinerji yaratması caz orkestrindəki musiqiçilərin bir-birinin ritminə və tonuna uyğunlaşmasına bənzəyir.
Caz musiqisi emosional ifadə ilə doludur və musiqiçilər bir-birinin emosiyalarına uyğunlaşaraq ifalarını zənginləşdirir. Komanda kouçinqi çalışmalarında da empatiya və emosional intellekt komanda üzvləri arasında güclü bağlar yaradır.
Beləliklə, çox vaxt korporativ uğursuzluqların səbəbi fərdi performans zəifliyi deyil – qeyri-effektiv komanda dinamikalarıdır. Bu səbəbdən dünya səviyyəli təşkilatlar diqqəti fərdi inkişafdan kollektiv öyrənmə və sistem düşüncəsinə yönəltməyə başlayıb. Komanda kouçinqi də məhz bu ehtiyacdan ortaya çıxıb.
Hər bir komanda öz problemlərini həll etməyə qadirdir və daha yaxşı emosional iqlimə sahib olması üçün kifayət qədər resursa sahibdir.
ICF və EMCC: komanda kouçinqinə strateji yanaşmalar
İndi isə bu mövzuya Beynəlxalq Kouçinq Federasiyası (ICF) və Avropa Mentorluq və Kouçinq Şurası (EMCC) kimi qurumların yanaşmaları prizmasından nəzər salaq. ICF və EMCC, kouçinq dünyasının qlobal standartlarını müəyyənləşdirir, lakin onların komanda kouçinqinə baxışları fərqli strateji linzalardan keçir.
ICF-nin strateji çərçivəsi: ICF komandanı sadəcə fərdlərin cəmi kimi yox, bir canlı sistem kimi qəbul edir. Komanda kouçu bu sistemin daxilindəki əlaqələri, davranış nümunələrini və dinamikaları müşahidə edərək onun bütövlükdə inkişafını dəstəkləyir.
ICF komanda kouçinqini “komandanın kollektiv intellektini və sinerjisini artıran ko-kreativ və reflektiv bir proses” kimi təsvir edir. Kouçinq prosesi zamanı kouçun neytrallığını, etik qaydalara sadiqliyini və komandanın özünüidarəetmə bacarıqlarının gücləndirməsinə yönəlməsini vurğulayır. ICF-yə görə, kouç bir katalizator rolundadır: o, öz təcrübəsini minimuma endirərək, komandanın öz cavablarını tapmasına imkan yaradır. Bu, xüsusilə qlobal təşkilatlar üçün universallaşdırılmış bir modeldir, burada kouç komandanın etimadını və uzunmüddətli müstəqilliyini prioritetləşdirir.
ICF-in 2021-ci ildən etibarən elan etdiyi Komanda Kouçinq Səriştələri çərçivəsində “kollektiv şüur”, “psixoloji təhlükəsizlik” və “sistemli dinləmə” kimi anlayışlar mərkəzə çəkilir.
EMCC-nin kontekstual yanaşması:
EMCC holistik yanaşmanı mənimsəyir və effektiv komanda inkişafının yalnız məqsədlərə çatmaqla deyil, həm də komanda davranışına və birliyinə təsir edən emosional, psixoloji və mədəni amillərin nəzərə alınması ilə mümkün olduğunu qəbul edir. EMCC modeli kouçinq prosesində mentorluğun tətbiqini təşviq edir və ehtiyac yarandığı zaman kouçun öz təcrübəsini və ya faydalı baxış bucağını komandaya təqdim etməsinə imkan yaradır.
EMCC-nin Etika Kodeksində xüsusilə müxtəlifliyin, bərabərliyin və inklüzivliyin təşviqinə xüsusi diqqət yetirilir. EMCC-nin yanaşmasını fərqləndirən əsas xüsusiyyətlərdən biri də komanda dinamikasının daha dərin qatlarına enmək öhdəliyidir – bu, gizli konfliktlərin aşkara çıxarılması, etimad problemlərinin həlli və komandaların qarşılıqlı münasibətlərdəki çətinliklərin öhdəsindən gəlməsinə dəstək göstərmək kimi elementləri əhatə edir. Nəticə etibarilə, EMCC komanda kouçinqinə yalnız cari problemləri aradan qaldırmaq üçün deyil, davamlı performansı, uyğunlaşma qabiliyyətini və kollektiv dayanıqlığı dəstəkləyən uzunmüddətli inkişaf aləti kimi yanaşır.
Komanda kouçinqində 4D modeli
Appreciative Inquiry (AI) – dəyişikliyi təşviq edən, müsbət tərəflərə və mümkün olan ən yaxşı gələcəyə fokuslanan bir inkişaf metodologiyasıdır.
Bu yanaşma 1980-ci illərdə David Cooperrider və Suresh Srivastva tərəfindən Case Western Reserve Universitetində yaradılmışdır. Ənənəvi problem həllinə fokuslanan yanaşmalardan fərqli olaraq, AI təşkilatların, komandaların və ya fərdlərin mövcud güclü tərəflərini, müvəffəqiyyətlərini və potensialını kəşf etməyə və bunları gələcək inkişaf üçün istifadə etməyə diqqət yetirir. AI, sosial konstruktivizm fəlsəfəsinə əsaslanır və inanır ki, insanlar dialoq, müsbət suallar və kollektiv təsəvvürlər vasitəsilə öz reallıqlarını formalaşdırırlar.
4D Modeli AI-nin əsas çərçivəsidir və dörd mərhələdən ibarətdir. Hər mərhələ komandaların və ya təşkilatların müsbət potensialını üzə çıxarmaq və dəyişikliyi təşviq etmək üçün strukturlaşdırılmış bir proses təqdim edir.
1. Discover (Kəşf et)
Komandanın ən yaxşı anlarını, uğurlarını, güclü tərəflərini və nailiyyətlərini müəyyənləşdirin.
2. Dream (Xəyal et)
Komandanın gələcək vizyonunu yaradın və getmək istədiyi istiqaməti müəyyən edin.
3. Design (Dizayn et)
Komandanın atacağı konkret addımlara qərar verin və fəaliyyət planları hazırlayın.
4. Deliver (Tətbiq et və davam etdir)
Hazırlanan planları həyata keçirin və davamlılığı təmin edin.
Google şirkətinin komanda fəlsəfəsi nədir?
Google-un 2012-ci ildə başlatdığı Project Aristotle komanda kouçinqinin təşkilati uğurdakı rolunu anlamaq üçün parlaq bir nümunədir. Google “mükəmməl komanda”nın sirrini açmaq üçün yüzlərlə komandasını təhlil etdi. İlkin fərziyyə uğurun fərdi istedadlar və ya texniki bacarıqlardan asılı olduğu olsa da, tədqiqat gözlənilməz bir nəticə verdi: psixoloji təhlükəsizlik – yəni komanda üzvlərinin öz fikirlərini qorxmadan ifadə edə bilməsi – uğurun əsas amili idi.
Bu tədqiqat nəticəsində uğurlu komandaların beş əsas xüsusiyyəti müəyyənləşdirildi:
- Psixoloji təhlükəsizlik: Komanda üzvlərinin öz fikirlərini cəza qorxusu olmadan ifadə edə bilməsi ən kritik amildir. Kouçinq sessiyalarında, məsələn, “etimad dairəsi” məşqi ilə üzvlər anonim şəkildə narahatlıqlarını paylaşdılar. Kouç “Bir-birinizə necə daha çox dəstək ola bilərsiniz?” kimi suallarla dialoqu dərinləşdirdi, nəticədə etimad artdı və innovasiya sürətləndi.
- Etibarlılıq: Komanda üzvlərinin tapşırıqları vaxtında və keyfiyyətli şəkildə yerinə yetirməsi, komandanın iş axışını gücləndirdi. Kouçlar komanda üzvlərinin öhdəliklərini izləmək üçün şəffaf mexanizmlər tətbiq etdi.
- Struktur və aydınlıq: Aydın rollar və məqsədlər, komandanın diqqətini cəmləməsinə kömək etdi. Kouçinq sessiyalarında “vizyon xəritəsi” kimi alətlər komandaların strateji hədəfləri dəqiqləşdirməsinə imkan verdi.
- Məna: Üzvlərin işlərinin şəxsi və ya peşəkar məqsədləri ilə əlaqəli olduğunu hiss etməsi motivasiyanı artırdı. Kouçlar komanda üzvlərinin şəxsi dəyərlərini komanda məqsədləri ilə uyğunlaşdırmağa kömək etdi.
- Təsir: Komandaların işlərinin təşkilat və ya cəmiyyət üçün dəyər yaratdığını görməsi performansı yüksəltdi. Kouçlar komandaların töhfələrinin təsirini vizuallaşdırmaq üçün reflektiv sessiyalar keçirdi.
Bu çalışmalar komanda kouçinqinin təkcə münaqişələri həll etmədiyini, həm də komandaları strateji hədəflərə çatmaq üçün birləşdirdiyini sübut etdi. Google gəldiyi qənaəti tətbiq edərək, layihələrin çatdırılma müddətini əhəmiyyətli dərəcədə qısaltdı və innovasiyanı artırdı.
Bu tapıntılar əslində komanda kouçinqinin mahiyyətini əks etdirir. Google-un bəzi komandaları ilə keçirilən kouçinq sessiyalarında kouç “Bir-birinizə daha effektiv dəstək olmaq üçün hansı addımları ata bilərsiniz?” kimi suallarla dialoqu dərinləşdirmişdi. Nəticədə komandalar arasında etimad artış, innovasiya sürətlənmiş və layihələrin çatdırılma müddəti nəzərəçarpacaq dərəcədə qısalmışdı. Project Aristotle komanda kouçinqinin təkcə münaqişələri həll etmədiyini, həm də komandaları strateji hədəflərə çatmaq üçün birləşdirdiyini sübut etdi.
Yuxarıda qeyd olunan tədqiqatlar komanda kouçinqinin əsas hədəflərindən biri ilə üst-üstə düşür: təhlükəsiz mühit yaratmaq. Həmin mühitdə insanlar risk edə, yaradıcılığa cəsarət göstərə, öyrənə və dəyişə bilirlər. Komanda kouçinqi də məhz bu fürsəti təşkilatlara verir – yalnız ağıllı insanların bir yerdə olması deyil, onların bir-birini güvənlə tamamlaya bilməsi üçün zəmin hazırlamaq.
Liderlər üçün çağırış: komanda kouçinqini strateji prioritetə çevirin
Liderlər üçün komanda kouçinqi sadəcə bir inkişaf aləti deyil, təşkilatın strateji arsenalının əsas komponentidir. Google-un tədqiqatı göstərir ki, psixoloji təhlükəsizliyi yüksək olan komandalar 20% daha innovativ və 30% daha sürətli qərar qəbul edir. Liderlər kouçinqə investisiya edərək, komandalarının potensialını maksimuma çatdırmalıdır. Bu, təkcə münaqişələri həll etmək deyil, həm də innovasiya, çeviklik və rəqabət üstünlüyü üçün zəmin yaratmaq deməkdir.
Nəticə
Komanda kouçinqi fərdi kouçinqdən fərqli olaraq kollektiv sinerji və intellekti üzə çıxarır. ICF-nin strukturlaşdırılmış neytrallığı və EMCC-nin mədəni həssaslığı kouçlara komandaları müsbət dəyişikliyə dəvət etmələri üçün müxtəlif alətlər təklif edir. Google-un Project Aristotle təcrübəsinin beş dərsi – psixoloji təhlükəsizlik, etibarlılıq, struktur və aydınlıq, məna və təsir – komanda kouçinqinin təkcə problemləri həll etmədiyini, həm də komandaları innovasiya və nəticəyönümlülük baxımından yeni səviyyəyə qaldırdığını sübut edir. Təşkilatınız rəqabətdə fərqlənmək istəyirsə, komanda kouçinqi bu yolda strateji bir investisiyadır.
ALPHA Coaching və Consulting şirkəti olaraq biz korporativ müştərilərimizə komandalarının potensialını üzə çıxarmaları və davamlı inkişaflarını təmin etmələri üçün komanda kouçinqi xidmətlərimizi peşəkar yanaşma ilə təqdim edirik. Qeyd edim ki, bizim komanda kouçlarımız Beynəlxalq Kouçinq Federasiyası tərəfindən akreditasiya olunmuş Advanced Certification in Team Coaching (ACTC) beynəlxalq dərəcəsinə malik peşəkar mütəxəssislərdir.
Elçin Əzimli
Biznes kouç və təlimçi,
“Dan ulduzu” və “Çağrı” romanlarının müəllifi
